Þeir sem ekki eru búnir að lesa bókina “Draumalandið – sjálfshjálparbók handa hræddri þjóð” eftir Andra Snæ Magnason ættu að hætta að lesa hér og eyða frekar sínum dýrmæta tíma í lestur þeirrar bókar. Það er í álvöru ekki skynsamlegt að taka neina afstöðu með eða móti virkjunar- og álversvæðingu landsins nema að vera búinn að lesa þá bók. Sama hvaða afstöðu þú svo tekur eftir lestur bókarinnar.
Tölvumynd af álverinu eftir stækkun
Það sem ég ætla að fjalla um hér er annað mál, sem ekki má blanda saman við spurningar um efnahagsmál og náttúruvernd. Sú ákvörðun Hafnfirðinga um það hvort þeir vilja stækkun álversins í Straumsvík er innanbæjarpólitík og nauðsynlegt er að skoða og ræða það mál út frá hagsmunum bæjarbúa. Virkjana- og náttúruverndarpælingar þjóna ekki miklum tilgangi í þessari umræðu, vegna þess að Hafnfirðingar koma kannski í veg fyrir stækkun í Straumsvík, en koma ekki í veg fyrir aðrar framkvæmdir í landinu.
Við Hafnfirðingum blasir sú spurning hvort að fyrirtæki í bænum megi færa út kvíarnar á lóð sinni eða ekki. Undanfarin ár hafa bæjaryfirvöld verið mjög jákvæð gagnvart hugmyndum um stækkun álversins í Straumsvík. Búið er að selja Alcan lóð undir stækkaða starfsemi og gera deiliskipulag miðað við stækkun. Önnur yfirvöld eru búin að gefa grænt ljós m.a. á umhverfismat og starfsleyfi þó að það sé einhverjum takmörkunum háð. Alcan er nú að semja við birgja um aðföng fyrir stækkaða verksmiðju. Það eina sem er eftir og snýr að bæjarfélaginu er útgáfa hins svokallaða framkvæmdaleyfis sem bærinn á eftir að veita Alcan til þess að framkvæmdir við stækkun geti hafist. Þetta framkvæmdaleyfi er eina tromp bæjarins gagnvart þessum áætlunum og nauðsynlegt að það leyfi verði ekki veitt nema um það náist víðtæk sátt í bænum.
Í umræðum um málið hef ég ítrekað rekið mig á það hversu lítið Hafnfirðirgar vita um álverið í Straumsvík og áhrifa þeirrar starfsemi á bæjarfélagið. Margir, sérstaklega eldri Hafnfirðingar byggja skoðun sína á stækkuninni á þeirri staðreynd að álverið var mikil lyftistöng fyrir bæjarfélagið fyrir tæpum 40 árum. Aðrir telja að tekjur bæjarins af álverinu séu slíkar að án þeirra væri Hafnarfjörður ennþá fátækt sjávarpláss. Hér eru nokkrar staðreyndir sem allir bæjarbúar ættu að hafa í huga þegar þeir velta þessu máli fyrir sér:
Tekjur bæjarsjóðs af starfsemi álversins í Straumsvík í dag eru u.þ.b. 70 milljónir á ári. Ef af stækkun verður munu þessar tekjur að öðru óbreyttu aukast í 200 milljónir á ári. Ef Alcan fer inní íslenskt skattaumhverfi eins og félagið hefur óskað eftir munu tekjurnar fyrir stækkun verða u.þ.b. 200 milljónir og eftir stækkun verða u.þ.b. 500 milljónir.
Í dag kaupir Alcan vörur og þjónustu í Hafnarfirði fyrir 1,4 milljarð króna (2004). Hafnfirsk fyrirtæki sem þjónusta álverið eru eins ólík og þau eru mörg. Sum eru mjög sérhæfð og hafa beinlínis orðið til vegna starfsemi Alcan, en önnur eru almennari og starfa á stærri markaði. Í fyrrnefnda hópnum má nefna fyrirtæki eins Kerfóðrun, STÍM hf. og Blendi en í þeim síðari Hópbíla, Vélaverkstæði Hjalta, JRJ verktaka og GP Krana, svo dæmi séu tekin. Ef allir hafnfirskir birgjar eru taldir með (blómabúðir, ljósmyndaframköllun og ýmislegt fleira tilfallandi) eru þeir um 50 talsins, en meðal þeirra sem Alcan á veruleg viðskipti við eru Raf-x, Stálvirki, VSB Verkfræðistofa, ISO-tækni, Sandtak, Körfubílar, Trefjar, Augnsýn, Íssegl, KM Bygg, Véla- og skipaþjónustan Framtak, Hafnarfjarðarhöfn og Vörubretti. (heimild: www.alcan.is).
Allt byggt land í Hafnarfirði er í dag tæpir 12 ferkílómetrar. Þynningarsvæði nýja álversins verður 18 ferkílómetrar . Á því svæði verður ekki hægt að byggja íbúðarhús næstu 50 – 60 árin eða svo lengi sem álverið er í rekstri. Eftir að uppbyggingu Valla- og Áslandshverfis lýkur er landrými fyrir íbúabyggð í bænum orðið mjög takmarkað. Íbúabyggð langt inná Reykjanesi fyrir sunnan þynningasvæðið og ofanbyggðaveg eins og gert er ráð fyrir í núverandi aðalskipulagi virkar ekki mjög heillandi eða sannfærandi framtíðarsýn fyrir bæinn okkar.
Starfsmenn Alcan í Straumsvík eru í dag um 500 talsins. Rúm 230 þeirra búa í Hafnarfirði en það eru u.þ.b. 3% af öllum störfum í bænum. Meðalaldur þeirra Hafnfirðinga sem vinna hjá fyrirtækinu er 47 ár (heimild: www.alcan.is).
Ef ekki verður af stækkun álversins í Straumsvík aukast líkur á því að álverinu í Straumsvík verði lokað á næstu 10-15 árum. Ef það kæmi til fengju Hafnfirðingar u.þ.b. 18 ferkílómetra af geysilega verðmætu byggingalandi fyrir íbúabyggð meðfram ströndinni og inn í landið þar uppaf. Það byggingaland er stærra en allt byggt land í Hafnarfirði í dag.
Það eru kaflaskil á sjóndeildarhringnum hvað varðar álver í Hafnarfirði. Ákvarðanir sem teknar voru á erfiðum tímum í fátækum útgerðarbæ fyrir 40 árum geta ekki verið grundvöllur fyrir þær ákvarðanir sem við tökum í dag. Við erum að taka nýja ákvörðun sem hefur áhrif næstu 50 til 60 árin í bænum okkar. Við þurfum að nálgast spurninguna um stækkun eins og ráðstafa eigi álverslóðinni og þynningarsvæðinu uppá nýtt og velja þann kost sem okkur þykir bestur.